Akademisyenimizden Tarihi Keşif: Antik İlacın İlk Kimyasal Kanıtı
Prof. Dr. Cenker Atila öncülüğünde yürütülen bilimsel araştırma, antik tıp tarihine ışık tutan çarpıcı bir bulguyu ortaya çıkardı. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Atila ve ekibi, antik bir cam şişede yaklaşık 2000 yıl öncesine ait tıbbi bir karışımın kalıntılarını tespit etti. Yapılan analizler, söz konusu karışımın insan dışkısından elde edilmiş bir ilaç olduğunu ortaya koydu.
Araştırmanın sonuçları uluslararası bilim dünyasının saygın dergilerinden Journal of Archaeological Science’ta yayımlandı ve çalışma Reuters başta olmak üzere birçok uluslararası medya kuruluşunda haberleştirilerek geniş yankı uyandırdı.
Bergama Arkeoloji Müzesi koleksiyonunda bulunan bir unguentarium (merhem şişesi) içinde korunan kalıntı üzerinde yapılan kimyasal analizlerde ayrıca kekik yağı izleri de tespit edildi. Araştırmacılar, kekik yağının muhtemelen kokuyu bastırmak ve antiseptik özelliklerinden yararlanmak amacıyla karışıma eklendiğini değerlendiriyor.
Prof. Dr. Atila’nın uzun yıllardır antik cam eserler üzerine yürüttüğü çalışmalar sırasında fark ettiği bu bulgu, multidisipliner bir araştırma ile bilimsel olarak incelendi. Araştırma ekibinde İlker Demirbolat (Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Kent Üniversitesi Eczacılık Fakültesi) ve Rana Babaç Çelebi (Dr., İstanbul Medipol Üniversitesi, tıp tarihi araştırmacısı) de yer aldı. Ekip, müze koleksiyonundaki yaklaşık bin cam eseri inceleyerek numuneler aldı. Ancak bu eserlerden yalnızca yedisinde kalıntıya rastlanırken, ayrıntılı analiz yapılabilecek miktarda örnek yalnızca bir şişede bulundu.
Antik tıp metinlerinde insan ve hayvan dışkısının çeşitli tedavilerde kullanıldığı bilinmektedir. Özellikle Roma İmparatorluk Dönemi’nin ünlü hekimi Galen’in yazılarında, enfeksiyon ve iltihaplara karşı bu tür preparatların kullanıldığına dair bilgiler yer almaktadır. Ancak bugüne kadar bu uygulamayı doğrulayan fiziksel bir örnek bulunamamıştı. Bergama’daki cam şişede tespit edilen kalıntı, antik metinlerde anlatılan bu tedavi yönteminin ilk kimyasal kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Şişenin tarihlendirilmesi de dikkat çekici bir başka ayrıntı sunuyor. Araştırmacılar, şişenin üretim tarihinin Galenos’un yaşadığı dönemle örtüştüğünü belirtiyor. Bu durum söz konusu ilacın doğrudan Galenos tarafından hazırlanmış olabileceği ihtimalini akla getirse de, araştırmacılar ilacın onun tıbbi geleneğini sürdüren bir hekim veya öğrencisi tarafından hazırlanmış olmasının daha güçlü bir ihtimal olduğunu ifade ediyor.
Antik dünyanın önemli sağlık merkezlerinden biri olan Pergamon ve özellikle Asklepieion of Pergamon, Roma döneminde şifa arayan hastaların en önemli tedavi merkezlerinden biri olarak biliniyordu. Söz konusu keşif, Bergama’nın antik tıp tarihindeki rolünü somut bir bulguyla bir kez daha ortaya koydu.
Antik Parfümler Üzerine Uluslararası İlgi Gören Çalışmalar
Prof. Dr. Cenker Atila, antik dünyaya dair yalnızca tıp tarihi değil, antik parfümler üzerine yaptığı çalışmalarla da dikkat çekiyor. Antik metinler, tabletler ve arkeolojik buluntular üzerinden yürütülen araştırmalar sayesinde Roma dünyasında kullanılan ve Julius Caesar ile ilişkilendirilen “Telinum” parfümü ile Mezopotamya’da yaşamış ve tarihin ilk kimyagerlerinden biri olarak kabul edilen Tapputi’nin parfüm formülleri yeniden ortaya çıkarıldı.
Atila’nın bilimsel çalışmalarla belirlediği bu antik parfüm formülleri, Tyrus Koku Uygarlığı ve koku uzmanı Bihter Türkan Ergül tarafından günümüze uyarlanarak yeniden üretildi. Bu çalışmalar ulusal ve uluslararası parfüm fuarlarında sergilenirken Avrupa basınında da geniş yer buldu.
Bu araştırmalar, antik dünyanın hem koku kültürü hem de tıp bilgisi hakkında yeni veriler sunarken, geçmişten günümüze ulaşan bilimsel mirasın anlaşılmasına da önemli katkılar sağlıyor.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi olarak, bilim dünyasında ses getiren bu önemli çalışması dolayısıyla akademisyenimiz Prof. Dr. Cenker Atila’yı ve araştırma ekibini tebrik ediyor; üniversitemizin bilimsel üretimine ve uluslararası görünürlüğüne sağladıkları değerli katkılar için kendilerine teşekkür ediyoruz.
